sobota, 22 października 2016

Nagrody Nobla 2016 rozdane

Dziś w poście przybliżę Wam tegoroczne osiągnięcia z dziedzin mi bliskich – medycyny lub fizjologii, chemii, oraz fizyki (tak, fizyka niestety też stała się mi bliska).

Chemia
Nagrodę przyznano trzem naukowcom:  Jean-Pierre Sauvage, Sir J. Fraser Stoddart i Bernard L. Feringa za projekt i zastosowanie maszyn molekularnych.

Od lewej: Jean-Pierre Sauvage, Bernard L. Feringa i Sir J. Fraser Stoddart

Maszyny molekularne to cząsteczka lub układ cząsteczek zdolny do mechanicznego ruchu w reakcji na określony bodziec zewnętrzny. Przykładami takich maszyn są na przykład wici lub rzęski – struktury służące do poruszania się komórek, białka mechaniczne, a wśród nich dyneiny i kinezyny biorące udział w podziale komórkowym, transporcie wewnętrznym oraz poruszaniu się. Pod względem energetycznym te „maszyny” znacznie przewyższają silniki budowane przez człowieka.
Maszyny molekularne są wykorzystywane w nanotechnologii, dzięki której mamy m.in. opakowania, które utrzymują na dłużej świeżość żywności. Mówi się też, że możliwe jest wykorzystanie maszyn molekularnych w onkologii – w diagnostyce lub nawet w leczeniu, jako nośnik leków. Byłyby one przenoszone w taki sposób, że nie uszkadzałyby zdrowych komórek.
Chemia supramolekularna natomiast ma duże znaczenie w produkcji leków oraz leczeniu raka, ponieważ leki mogą być dostarczane tylko do chorych komórek. Do tego celu wykorzystuje ona drobne cząsteczki (ligandy) i bada ich interakcje z kwasami nukleinowymi obecnymi w DNA.

Fizyka
Nagrodę w tej dziedzinie przyznano również trzem naukowcom: David Thouless, Duncan Haldane i Michael Kosterlitz za „teoretyczne odkrycia w dziedzinie topologicznych przejść fazowych oraz topologicznych faz materii”.

Od lewej: David J. Thouless, F. Duncan M. Haldane i J. Michael Kosterlitz

Królewska Szwedzka Akademia Nauk od razu wyjaśnia: „Ci naukowcy odkryli sekrety materii egzotycznej. Otworzyli drzwi do świata, w którym materia może przyjmować dziwne stany (...) nadprzewodnictwa czy nadciekłości”.
Te własności są czysto teoretyczne i na razie nie widać codziennego zastosowania tego pomysłu, dlatego nie będę tutaj się rozwodzić na ten temat. Krótko wyjaśnię tylko, że stany nadprzewodnictwa i nadciekłości są spotykane w przypadku schłodzenia materii do temperatury bliskiej zeru absolutnemu (–273˚C). Znika opór i prąd przepływa swobodnie przez przewodnik – tak wygląda nadprzewodnictwo. Nadciekłość natomiast to utrata lepkości cieczy (lepkość to jedna z głównych cech płynów, polega ona na tym, że między jego warstwami wytwarza się tarcie, które zapobiega rozdzielaniu płynu). Utrata lepkości sprawia, że między cząsteczkami brak jakiegokolwiek oporu, a to znaczy, że płyn wprawiony w ruch może się kręcić bez końca. Uzasadnienie Królewskiej Szwedzkiej Akademii Nauk także jest dość ogólne: „W przyszłości teoria ta znajdzie zastosowanie w tworzeniu nowych materiałów i w elektronice oraz do budowy komputerów kwantowych”.

Medycyna
Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny lub fizjologii dostał Yoshinori Ōsumi za „odkrycia dotyczące mechanizmów autofagii”. Oznacza to, że ekologia trafiła także do Królewskiej Akademii – nagrodę przyznano za poznanie mechanizmu recyklingu białek, czyli usuwania przez komórkę odpadów.


Wiadomo, że z komórki są usuwane zbędne produkty przemiany materii w taki sposób, że zostają one otoczone błoną komórkową, następnie do tej struktury zostaje dołączony lizosom, który rozkłada je na prostsze związki. Nie wiadomo było jednak, co sprawia, że białka zostają przetworzone na rezerwę, z której organizm może korzystać w razie głodu, lub wykorzystać jako budulec lub paliwo?
Naukowiec z Japonii wyjaśnił ten proces prowadząc badania na drożdżach oraz wyodrębnił geny odpowiedzialne za autofagię. Dowiódł również, że dzięki niej możliwy jest rozwój zarodka i różnicowanie się komórek, a sprawne porządki w komórce hamują procesy starzenia. W wyniku działania autofagii uszkodzone elementy zostają zneutralizowane, komórki przeżywają i nie dochodzi do stanu zapalnego tkanki czy całego narządu.
Autofagia jest więc niezbędna do prawidłowego rozwoju organizmu. Zaburzenia tego procesu wiąże się z „zaśmiecaniem” komórki, zatykaniem jej odpadami, a to może prowadzić do przeróżnych chorób, szczególnie tych wolno rozwijających się, np. miażdżycy, choroby Alzheimera czy Parkinsona, cukrzycy typu II, zaburzeń metabolicznych i pracy serca oraz nowotworów.

Źródła tekstu: nobelprize.org, pl.wikipedia.org, rp.pl, newsweek.pl, Biologia na czasie I, wyd. Nowa Era
Źródła zdjęć: world365trend.com
 ____________________

Mam nadzieję, że nie zanudziłam Was tym postem. Wiem, że niewielu moich Czytelników interesuje się medycyną, biologią, chemią, a tym bardziej fizyką, dlatego jeśli Was to zaciekawi i zrozumieliście choć trochę z tego, co napisałam, to bardzo się z tego powodu cieszę i obiecuję, że następny post nie będzie już tak czysto naukowy. ;)  
Nadrobię Wasze posty i lecę się uczyć, już nam zapowiedzieli kolokwia... 

19 komentarzy :

  1. Ta medyczna - najbardziej mnie zainteresowała.

    OdpowiedzUsuń
  2. Szanuję Twoje zainteresowania i szczerze Ciebie podziwiam! Takie wpisy uświadamiają nas-czytelników jak świat się rozwija :)

    OdpowiedzUsuń
  3. Szkoda, że tak mało się mówi o noblach w medycynie - wszyscy tylko o literaturze. Czyżbyś studiowała medycynę albo planowała się na nią wybrać? Tak mi ta fizyka podpowiada, oj ja musiałam polubić fizykę ze względu na kierunek - koniec końców skończyłam na innym i się douczam w domu, bo czasem trzeba coś z fizyki wiedzieć do pracy.

    OdpowiedzUsuń
  4. Mam trochę duszę fizyka (studiowałam ją nawet, ale rzuciłam, głównie ze względu na atmosferę tam panującą i stwierdzenie, że to jednak nie to, czym chcę się zajmować całe życie ;) ), więc nobel z tej dziedziny bardzo mnie zainteresował :)

    OdpowiedzUsuń
  5. Chociaż nie interesuję się chemią, fizyką czy medycyną to takie ciekawostki zawsze czytam i wnoszę z nich coś nowego. Uważam, że czytanie takich nowinek jest lepsze niż wkuwanie sztywnych regułek w szkole.
    Wielki szacun dla tych ludzi, że tyle osiągnęli. :)
    Pozdrawiam ^^

    OdpowiedzUsuń
  6. Niesamowite, jak nauka idzie do przodu! To brzmi trochę jak s-f! :)

    OdpowiedzUsuń
  7. Fizyka to jedno z moich hobby, choć kompletnie niepowiązane z obranym kierunkiem studiów. Bardzo się cieszę, że ta dziedzina cały czas się rozwija i ludzie zostali wyróżnieni za takie odkrycia. Na pewno w przyszłości ich osiągnięcia zostaną wykorzystane! I dobrze.

    OdpowiedzUsuń
  8. Kompletnie nie jestem zainteresowana tematem nobli (tak się odmienia?) i w ogóle w tym nie siedzę, ale na zajęciach wspominali nam właśnie o odkryciu o mechanizmów autofagii ;)

    Zapraszam na swojego Bloga Sakurakotoo

    OdpowiedzUsuń
  9. Bardzo mnie zaciekawiły te maszyny molekularne i wykorzystanie w nośnikach leków. Mieliśmy na zajęciach m. in. o nanocząstkach i nanomedycynie.

    OdpowiedzUsuń
  10. fajnie jest dowiedzieć się czegoś nowego ;) medycyna mnie zainteresowała

    http://zyciepiszehistoriee.blogspot.com

    Pozdrawiam Zuzia :)

    OdpowiedzUsuń
  11. Ja to podziwiam takich naukowców to trzeba mieć mózg :D

    OdpowiedzUsuń
    Odpowiedzi
    1. Ha, nie tylko mieć, ale i z niego korzystać :D

      Usuń
    2. A wielu osobom nawet w podstawowym zakresie to nie wychodzi ;)

      Usuń
  12. Podziwiam noblistów za ich pracowitość, inteligencję i wytrwałość.Bardzo ciekawy post:-)

    OdpowiedzUsuń
  13. To są mózgi... Mega szacunek i podziw dla nich. Oby te ich odkrycia znalazły praktyczne zastosowania i przyniosły korzyści ;)

    OdpowiedzUsuń
  14. O to i tak byłam blisko, u mnie jak na złość elektroradiologię zamknęli, zaraz zamkną farmację również.

    OdpowiedzUsuń
  15. Nie znudziłas, wreszcie porządny temat! A co jak co, dobrze wiedzieć kto zdobył Nobla i z jakiej dziedziny :)

    OdpowiedzUsuń
  16. Same trudne wielkie rzeczy! Ludzie to mają jednak mózgi... Jakaś taka głupia się czasem czuje jako pół-humanistka, pół-ścisłowiec :)

    OdpowiedzUsuń
  17. Najbardziej ciekawią nas nowinki z dziedziny medycyny więc jak najbardziej możesz nawet dawać ich więcej ;D

    OdpowiedzUsuń

☆Dziękuję za Twój komentarz
☆Zostaw proszę link do swojego bloga - odwdzięczę się za Twoją opinię
☆Nie uznaję "obserwacji za obserwację", obserwuję tylko te blogi, które mi się podobają.